आँधी उठिसकेको छ

घाऊहरूलाई
दुख्नको निम्ति थाती राखेर
आँसुहरूलाई रूनको निम्ति रोकेर 
मेरो सपनाको आँगनमा
तिमी एकचोटी मुस्कुराऊ प्रिय !

हो,
म देखिरहेछु
मेरो परिकल्पनाको क्षितिज माथि
 तिम्रा तृष्णाका प्रतिच्छायाहरू उड्दै गइरहेका
मेरो मनलाई समेत झुन्ड्याएर तिनले
हावामा उडाइरहेका !

तिम्रा आँखाहरूले रातसँग विद्रोह गरेसँगै
मेरो निन्द्राले सपनासँग विद्रोह गर्यो
सपना टुटेपछि मेरो
मैले निन्द्रासँग विद्रोह गरें
म पनि उड़ें प्रिय,
म उड़ें
तिमी जस्तै उडें
यो विपरीत दिशा भएर बगिरहने हावा
मेरो गति चोरीरहने यो समय
कसैको प्रवाह नगरी
केवल उड्न खोजिरहें
मेरो मनदेखि तिम्रो मनसम्म ।

मलाई रोक प्रिय
मलाई छेक
म भित्र आँधी उठिसकेको छ

सत्यको पक्षमा

तिमीले सत्यको पक्षमा लड्यौ र जित्यौ युद्द
तर मैले
यो सत्य भुलेर 
खै कुन दिनदेखि हो कुन्नि !
थालेछु शक्तिको पूजा गर्न
र हार्दै आएछु
युग युगसम्म न्यायको युद्द ।

सत्यलाई कुल्चेर शक्तिलाई पछ्याएछु
झुण्डिएछु शक्तिको पुच्छरमा
जे जे भन्छ शक्तिले त्यहि त्यहि गरेछु
शक्ति नै सत्य हो भन्ने गहिरो भ्रममा परेछु
हो दुर्गा माता !
यहिं अन्धकारमा
यही भ्रमको कालो ओडारमा
युग-प्रतियुग म नि:सन्देह मरेछु
माफ पाऊँ माता ! माफ पाऊँ
मैले अक्षम्य भूल गरेछु ।

थाहै भएन,
सबै भन्दा भयंकर राक्षस त
सत्य विनाको शक्ति पो रहेछ
 तर
यो त इतिहासमा
मालिक पनि भयो
नेता पनि भयो
सरकार पनि भयो
 दाता पनि भयो
विधाता पनि भयो ।

यही राक्षस
परिवर्तनको नाममा
पटक पटक आन्दोलन भएर आयो
भत्कायो घरका झ्याल ढोकाहरू
उडायो छाप्राका छानोहरू
स्कूल गइरहेका नानीहरूलाई त्यसले
बाटैमा निमोठेर मार्यो
प्रध्यापक जस्तो समयको छातीमा गोली ठोक्यो
आउँदा सपना बाँड्दै आयो त्यो
र बुद्दको छाती जस्तो गाऊँमा बम पड्कायो
लुट्यो सारा बस्तीका सपनाहरू ...

शक्तिको विरूद्द
अर्को शक्ति जन्मियो
एउटा शक्तिलाई परास्त गर्यो अर्को शक्तिले
तर सत्यको खोजी न मैले गरें, न कसैले गर्यो
सत्यको पक्षमा न म लडें, न कोही लड्यो
न सत्यलाई जिताइयो, न सत्यले जित्यो
माता !
हरेक युद्द जितेको ठानेर उभिएको म
नतमस्तक छु तिम्रो सामु हारेर
जितें भनेको एउटा युद्द नसकिंदै
अर्को युद्दको निम्ति उभिएको छु
गल्ति गरें माता ! मैले गल्ति गरें
शक्तिलाई नै सत्यठानेर
मैले अपराध गरें ।

अरू त अरू
आज म
तिम्रो शक्तिको पूजा गर्न पनि डराएको छु
क्षमा देऊ माता !
म सत्यको,
खालि सत्यको पूजा गर्न भनेर आएको छु ।

गजल

खुसी जति सबै तिम्रो चोट मात्रै मेरो
हाँस्दा तिम्रै खुसी हाँस्छु ओठ मात्रै मेरो

दुध तिम्रो,दही तिम्रो,मही,घिऊ तिम्रो
गाई-भैंसी सबै तिम्रा गोठ मात्रै मेरो

हाँगा तिम्रा,पात तिम्रा ज़रा काण्ड तिम्रा
हरियाली पनि तिम्रो बोट मात्रै मेरो

फूल तिम्रो,गला तिम्रो, माला पनि तिम्रो
राम्रो जति सबै तिम्रो खोट मात्रै मेरो

तिमीले नै पुग्नु माथि राज गर्नु तिमीले
जित्ने सँधै तिमी नै हौ भोट मात्रै मेरो

गोरू तिहार विशेष

गोरूहरूलाई गोठमा बाँधिन्छ
एकदिन पुजिन्छ
र बर्षभरी जोतिन्छ 
साँढेहरूलाई स्वतन्त्र छोडिन्छ
सँधै पुजिन्छ
र सँधै ढोगिन्छ ।

शायद यहि हुनसक्छ कारण
साँढे सँधै साँढे भएको
र भत्काऊँदै हिंडेको नियमका तगराहरू
यही नै हुन सक्छ कारण
जस्तै भोकलाग्दा पनि गोरूले
दाम्लो नचुडाएको
र उग्राएर बसेको आफ्नो भोको पेट ।

विलकूल यही नै हुनसक्छ कारण
'गोरू' - गाली भएको
र 'साँढे' शान भएको ।

असैह्य त त्यतिखेर हुन्छ
जब बर्षौ बर्ष
दिन-दिनभर जोतिएका
थकित थकित दाम्लाका गोरूहरूलाई
हान्छ साँढे
कलिला बाछीहरू माथि उक्लन्छ
र ठहरै पार्छ दुधे बहरहरू ।

यो मुलुकमा,
निर्धोले न्याए पाउँछ भने
किन भाँचिएको ढाड लिएर हुर्कन्छन्न् बाछाबाछीहरू ?
किन कुनै न्यायलयमा भेटिंदैन
साँढेहरूको विरूद्द उजुरी ?

यहाँ,
परिश्रमको मूल्य हुन्छ भने
साँढेहरू नै किन बढी शानसँग हिंड्छन् बजारमा ?
र किन दुब्लो करंग देखाएर
सडक छेऊमा छेर्दै हिंड्छन् गोरूहरू ?

प्रेमको माला

(तिहार विशेष)

निरन्तरताको निम्ति सम्बन्ध
निरन्तर ख्याल गरिरहनु पर्छ 
कहिल्यै नचुटियोस् भनेर
प्रेमको माला ।

यो उन्न पनि गाह्रो छ
चुट्टियो भने केही गरी
गाँस्न झन् गाह्रो छ
खसेर छरिए भुईंमा
बटुल्न त झन् साह्रो छ ।

समर्पण रहिरहोस्
सद्भाव टिकिरहोस्
आईरहुन् अनगिन्ति उत्सबहरू जिन्दगीमा
फूलिरहुन् ढकमक्क खुसीहरू
जस्तै औशीको रातमा पनि जीवनको
संभव रहिरहोस्
संभावनाको दिपावली ।

फूलको थुंगा जस्तो जिन्दगीको अनुहारमा
कहिले कहिं देखिए पनि आँसु
त्यो केवल हर्षको शीतको थोपा होस्
र जस्लाई अनुभूत गरेर
जीवन झन् मुस्कुराओस् ।

आफैमा,
एक उत्सब नै त हो जिन्दगी
निरन्तर चलिरहोस् यो सिलसिला
आइरहुन् उमंगहरू
फुलिरहुन् निरन्तर खुसीहरू
प्रेमको सग्लो माला पहिरिएर
निस्कन पाऊँ जीवनको अन्तिम ढोकाबाट ।

धूर्त छिमेकी र हामी वीर गोर्खाली

निरन्तर बढिरहेकोछ
सिमाना मिच्दै छिमेकी
हामीहरू भने 
बारीको पाटामा झगडा गर्दैछौं
घरको कोठामा लाप्पा खेल्दैछौं
कस्को भागमा कति लोटा या थाल राख्ने
हिसाबमा बिबाद गर्दैछौं ।
-
जस्तै,
घरै जलिरेछ एकातिर
अर्कातिर
एकतमासाले रोइरहेछन् नानीहरू
खेलौना हराएकोमा !

जस्तै,
खोर भित्रै पस्न लागिसक्यो बाघ
कसरी निको पार्ने विरामी बाख्रो
सोचिरहेछ गोठालो !
-
धूर्त छिमेकीले
हाम्रो भातको भाँडैमा आँखा गाडेकोछ
 भिन्दाभिन्दै ललिपप देखाएर
हामी हरेकलाई छुट्टाछुट्टै लोभ्याएको छ
तर हामी त वीर गोर्खाली !
भात छड्किरहेको आफ्नै चुल्होबाट
अगुल्टो झिकेर हानिरहेछौं एक अर्कालाई ।
-
भाइ, ए भाइ !
कम्तिमा खानुपूर्व
 एकपटक राम्ररी सुँग
त्यो आस्वासनको ललिपपलाई
 त्यसमा हाम्रो मूर्दापनको गन्ध छ
झुक्किएर पनि नचुस त्यसलाई
त्यसको प्रत्येक स्वादमा हाम्रो बर्बादी छ
हाम्रो सत्यनास छ ।
-
उसले हामी खेल्ने आँगनलाई
उस्को रछ्यान बनाउन खोज्दैछ
अनेक रंगको हाम्रो साझा फुलवारी फाँडेर
 छुट्टा छुट्टै रंगमा बदल्न खोज्दैछ
भाइभाइको हाम्रो रगतलाई
उसको विजयको सिन्दुर बनाउन खोज्दैछ ।
-
भाइ,
आऊ हातेमालो गरौं
राख त्यो आवेगको अगुल्टो अगेनोमा
फ्याँक त्यो घृणाको चिर्पट भुईँमा
यी यता हेर त
एउटै ममताले भिजेकोछ तिम्रो र मेरो शरीर
एउटै स्नेहको हातले
स्पर्ष भएको छ हाम्रो हृदय ।
-
हामीले
उस्तै गाँस खाएका छौ
 एउटै सास फेरेका छौ
 एउटै कुवाको पानी पिएका छौ
एउटै खोलामा पौडी खेलेका छौं
एकै खेतका डिलबाट हामफालेका छौ
कान्लो उक्लेका छौं
उस्तै दु:खका डल्ला फोरेका छौं
उसरी नै बनमारा घारीमा
बर्षौ बर्ष हाम्रो भविष्य खोजेका छौ
उस्तै संघर्षका मैदानमा परेड खेलेका छौ ।
भाइ,
विर्स सबै मेरा बैगुनहरू
म पनि भुलुँला तिम्रा अबगुणहरू ।
-
बरू बारबार हामीलाई
उचाली रहने, पछारी रहने
हामीलाई भेडा जस्तो लडाइरहने
मदारीले बाँदर जस्तो नचाइरहने
सँधै हाम्रो पीडामा
मल्हम दलें जस्तो गरेर
विष हालिदिने
आँसु पुछे जस्तो गरेर
आँखा फुटाई दिने
हात मिलाए जस्तो गरेर
औंला भाँचिदिने
कहिल्यै हामीलाई हामी हुन नदिने
भाइ,
हाम्रो निम्ति हामी भन्दा ठूलो सत्रु त
हाम्रो धूर्त छिमेकी छ
जसलाई एकमाना नुनको सट्टा
एकपाथी खुन उपहार दिइरहेछौ हामी
युगौंदेखि ।

फूलको प्रश्न

सबैले राम्रो भने
र टिपे मलाई
खुसी नै भएथें मन पराए भनेर 
भरोषा ठानेर मान्छेहरूमा
चुपचाप हल्लाएथें टाउको
र स्वीकारेथें मान्छेको बजारलाई ।

अहिले
एकपछि अर्को गरेर मान्छेहरू
छाम्न खोजिरहेछन् मेरो सौन्दर्यको रहस्य
थुत्न खोजिरहेछन्
आकर्षणका पत्ताहरू
मलाई विरूप बनाएर
मेरो रूपको तस्वीर लिइरहेछन् ।

म के हुँ ?
म को हुँ ?
कहाँ कहाँ लगेर मैले
कसरी बेच्नु पर्ने हो आफूलाई
र स्थापित गर्नु पर्ने हो जीवनको मूल्य ?

एक मन त लाग्छ -
म फूल हूँ पनि, होइन पनि
म जीवन छु पनि, छैन पनि
यो बजारमा
सौन्दर्य बेचेर आफ्नो
आफू कुरूप बाँच्नुको पीडा
फूलहरूलाई थाहा छ छैन कुन्नि ?
तर यो प्रश्न
फूल जस्ता मान्छेहरूलाई नसोध्नु ।

शहरमा
धमाधम विक्री हुन थालेपछि
पलास्टिकका फूलहरू
मूल्य खोज्दै आफ्नो
जसरी पनि बजार पस्नु परेको हो
र जति मूल्यमा पनि विक्नु परेको हो
गाउँको सयपत्रीले
गमला भरीको माटो नै सही
चुपचाप उभिनु परेको हो त्यसैलाई फूलबारी ठानेर ।

गाउँको फूलको मूल्य गाऊँमै किन हुँदैन ?
किन विक्दैन फूल गाऊँमा ?
गाऊँमै बेच्छु भन्दा आफूलाई
किन बोटमै सुकेर मर्नु पर्छ सयौं फूलहरूले ?
किन रातारात बसाई सरिरहेछन् सहर
कोपिलामै फूलहरू ?
र किन फक्रिन नपाउँदै सयौं कोपिलाहरू
निर्मम निमोठिरहेछ यो शहर ??

र फेरि
के गल्ति गरें मैले ?
र किन मैलाई धारेहात लगाइरहेछ यो दुनियाँ ?

गीत (मान्छे)

मान्छे मान्छे बीचमै यहाँ मान्छे हराउँछ
सबैभन्दा मान्छेसँगै मान्छे डराउँछ

को होला र यो धर्तीमा मान्छे भन्दा माथि
मान्छे नै हो सत्रु यहाँ मान्छे नै हो साथी
मान्छेसँगै हिंड्छ मान्छे मन्छे सँगै बस्छ
मान्छेलाई नै माया गर्छ मान्छेलाई नै डस्छ

घाऊ हुन्छ कोही मान्छे कोही मलम हुन्छ
कोही हाँस्दा कोही फेरि आँसुझारी रून्छ
एउटालाई कुल्चि अर्को शिखर छुँदोरैछ
सबैभन्दा बुझ्न गाह्रो मान्छे हुँदोरैछ

गजल

आफ्ना आँशुहरू त म पुछेर हिंड्न सक्छु
जस्तो सुकै पीडा पनि दुखेर हिंड्न सक्छु

कसरी सम्झाऊँ हरेक साँझ रून्छन् नानीहरू 
म त रातभर रोएर नि उठेर हिंड्न सक्छु

आऊ मिलौं हामी मिलाऔ हाम्रो झगडा
तिमी नझुके पनि म झुकेर हिंड्नसक्छु

भूल गरे पनि तिमीले भुल्न सकिन मैले 

जे भन, तर नभन छुटेर हिड्न सक्छु 

पुग्नु छ धेरै टाढा, टाढा पुग्नु छ जिन्दगी
टाढा पुग्नकै निम्ति म रूकेर हिड्नसक्छु

चौतारीमा रोकिएर

हावा उसरी नै चलिरहेछ
उसरी नै खसेको छ पिपलको पात भुईँमा
फेरि पनि 
आधि खाएर बरको दाना
छेवैमा खसाएको छ लोखर्केले
ओहोर दोहोर छ बटुवाहरूको
म जस्तै दु:खको भारी विसाउनेहरू
सितल तापिरहेछन् यही छहारी मुनि ।

सदियौंदेखि सँगै देख्छु यी बरपिपल
यसपाल पनि
अलिकति लम्केछ बरको त्यो हाँगा
अलिकति तन्केछ पिपलको यो हाँगा
 हेर त,
उमेर बढेसँगै हरेक साल
झन् झन् बढिरहेको छ यिनीहरूको अंकमाल !

अनि को हो त्यो भन्ने
कि प्रेम बैंसको रौनकता मात्र हो ?
को हो त्यो गीत गाउने
कि प्रेम जवानीको आवेग मात्र हो ?

तर,
प्रवाह छैन तिमीलाई
यी कुनै कुराको !

आफै चुट्टिने गरी तन्किए पनि म
आफैलाई उछिन्ने गरी दगुरे पनि म
जति झुके पनि म आफै भाँचिने गरी
जति उफ्रिए पनि आफैलाई नाघ्ने गरी
तिमी त कहिल्यै नभेटिने गरी
टाढिएकी मान्छे !
एउटा अनन्त दुरी छोडेर
 अन्तरिक्ष र धर्ती झै ।

बर्षौदेखि यही बाटो भएर
तिमीले मेरा पसिना पुछेको उकालीमा
मायाले मलाई
 तिमीले हम्केको देउरालीमा
यो हामी हिंडेको बाटोले विर्सियोस्
यो हामी उभिएको माटोले भुलोस्
यो चौतारोले याद नगरोस्
हो प्रिय,
त्यो तिम्रो मुस्कानलाई पत्ता नहोस्
मैले तिम्रो चुल्ठोमा सिउरिदिएको फूल !

यसरी म विथोलिएको
तिम्रा आँसुलाई थाहा नहोस्
थाहा नहोस् प्रिय
म अलपत्र रोकिएको यसरी
 तिम्रा पाइलालाई थाहा नहोस् ।

समयलाई चुपचाप वित्न देऊ
नरोक तिम्रा गतिहरू,यथावत छोडिदेऊ
विहान दिन हुन्छ नै,
दिन पनि रात हुन्छ
हुन देऊ ।
बरू मेरो बाँकि जिन्दगी म
यही अँध्यारो कुनोबाट जीवनको
तारा गनेर बिताऊँला !

र अन्तिममा-
यो त झन् पटक्कै थाहा नहोस् तिमीलाई
कि म आज यो चौतारीमा रोकिएर
फेरि अर्को पटक उसरी नै भूल गरिरहेछु
तिमीलाई संझिएर ।

गीत

कसैको निम्ति केही भइन कसैको निम्ति संसार भएँ
कसैले गए कुल्चेर मलाई कसैको निम्ति उपहार भएँ

विश्वास भयो, भरोसा भयो, दु:ख दिने धेरै जिन्दगीमा
अरूलाई पनि हुन्छ कि यस्तो भयो केवल मेरै जिन्दगीमा 
कसैको निम्ति धेरै भार भएँ कसैको टेक्ने आधार भएँ
कसैले गए कुल्चेर मलाई कसैको निम्ति उपहार भएँ

म केही हैन, कोही होइन, यो त लाख चोटी भो मनमा
कतै तल खसें कतै माथि उठें हरेस खाइन जीवनमा
कहीं विकिन म एकै कौडीमा कही आफैमा बजार भएँ
कसैले गए कुल्चेर मलाई कसैको निम्ति उपहार भएँ